تعین عیار،تشخیص،تلخیص وآنالیز فلزات نجیب توسط (ری گیری)

تعین عیار،تشخیص،تلخیص وآنالیز فلزات نجیب توسط (ری گیری)

دانستنی های پیش نیاز
تیزآب سلطانی تازه‌آماده‌شده برای جداساختن ته‌نشین‌های نمک فلز.
تیزآب سلطانی (به انگلیسی: Aqua regia)‏ محلولی بسیار خورنده و دودکنندهٔ زرد یا قرمز رنگ است. این محلول از تازه‌مخلوط اسید نیتریک غلیظ و اسید هیدروکلریدریک غلیظ که معمولاً به نسبت حجمی یک به سه می‌باشند، به دست می‌آید.
این ترکیب می‌تواند فلزات نادری چون طلا و پلاتین را در خود حل کند، هرچند تانتالیوم، ایریدیوم، اسمیوم، تیتانیوم و فلزات کم‌شمار دیگری توان ایستادگی در برابر آن را دارند.
لغتنامهٔ دهخدا در سرواژهٔ «تیزآب سلطانی» آن را چنین تعریف کرده‌است:
مخلوطی از تیزآب (اسید نیتریک تیک) و اسید کلریدریک (جوهر نمک) که می‌تواند همه فلزات حتی طلا را در خود حل کند.
همچنین در سرواژهٔ «تیزآب» چنین آمده‌است:
به اصطلاح کیمیا جوهر شوره و اسید نیتریک. (ناظم الاطباء). مایعی است بی رنگ و تندبو. استنشاق بخار آن خطرناک است.غالب فلزات را حل می‌کند. اگر آن را با اسید کلریدریک مخلوط کنند تیزآب سلطانی بدست آید. تندآب. جوهر شوره. اسید نیتریک. (فرهنگ فارسی معین).
پانویس ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «تیزآب سلطانی»
۱. ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «تیزآب»
منابع
دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
ویکی‌پدیای انگلیسی
برگرفته از «http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=تیزاب_سلطانی&oldid=8213248»
ریگیری چیست؟

ریگیری شیوه نوع میباشد برای تعیین درجه خلوص و تعیین عیار فلزات گرانبها .ریگیری یا استحصال فلزات گرانبها(نجیب)
عمدتا برروی فلزاتی همچون (طللا ,نقره,پلاتین,پلادیوم,تیتانیوم و…) است ریگیری هر فلز با دیگری متفاوت میباشد.
ما کلا ریگری را به ۴ روش تقسم میکنیم:
۱)سنگ محک معروف به سنگ (لیدی):که منسوخ شده به دلیل دقیق نبودن
۲)ریگری به روش ذوب قلیایی {روشی ساده میباشد وبسیار به صرفه ولی چون مورد تایید استاندارد های جهانی نیست اتحادیه مخالف آن میباشد.
۳)ریگیری به روش کوپلاسون{روش جهانی و مورد تایید اتحادیه}
۴)ریگیری از طریق دستگاه مانند{xrd-xrf-xray-atomic absorbtion}

۱) شیوهای سنتی عیار سنجی طلا و نقره (سنگ محک)
فلزات گران بها نسبت به درجه خلوص شان قیمت گذاری می شوند و عیار سنجی در واقع تعیین میزان خلوص این فلزات است این كار با كمك گرفتن از اسیدهای قوی صورت میگیرد و با توجه به اینكه واكنش طلا و نقره نسبت به یك اسید متفاوت است لذا عیار سنجی آن دو نیز ازهم متفاوت خواهد بود اسیدهای محك عموماً در بطری های شیشه ای كوچك نگهداری می شوندكه انتهای درپوش آنها یك میله شیشه ای قرار دارد میله را در مایع فرو می برند با آن قطره اسید را بر روی اثر طلا روی سنگ محك پخش می كنند در عیار سنجی طلا زرگران از سنگ محك كه در واقع سنگ سیاه رنگی به نام سنگ لیدی است استفاده می كنند.
سنگ لیدی را كه برای این منظور استفاده خواهد شد قبلاً به صورت كامل صیقل می دهند.لذا صاف بودن سطح آن بسیار مهم است.این سنگ باید داری یك ساختار هموژن ریز دانه و فاقد تخلخل باشد هربار كه از سنگ محك برای عیار سنجی استفاده می شود برای پاك كردن اثر خطوط طلا از سنگ و استفاده دوباره از آب و سپس یك پارچه نرم برای خشك كردن آن استفاده می كنندجالب توجه است كه بدانیم هیچ ماده مصنوعی یا سنگ دیگری نتوانسته است جایگزین سنگ لیدی به عنوان سنگ محك باشد برای تعیین عیار طلا غیر از سنگ محك نیازمند نمونه های بسیار كوچكی از طلا با عیارهای گوناگون هستیم طوری كه عیار نمونه های ذكر شده كاملاً برای ما معین باشد در واقع تعیین عیار طلا در روش سنتی توسط مقایسه اثر رنگ طلا نمونه با رنگ طلای مورد نظر برای عیار سنجی انجام میگیرد ابتدا طلایی كه می خواهیم عیار آن را مشخص كنیم با حركت رفت و برگشتی بر روی سنگ محك به صورت جزئی و ناچیز سایش می دهیم طوری كه اثری ناچیز از طلا برروی سنگ محك باقی بماند سپس اثر نمونه های طلا با عیار معینی را در كنار اثر طلای مورد نظر ایجاد كرده و با قطره ای از تیزاب سلطانی بر روی این خطوط زرد رنگ و مقایسه تغییر رنگ آن ها از تشابه رنگ طلا با یكی از نمونه ها عیار آن را مشخص می كنند بدیهی است كه اطمینان از عیار نمونه مورد نظر بسیار ضروری است تیزاب سلطانی را از مخلوط سه قسمت حجمی اسید كلریدریك و یك قسمت حجمی اسید نیتریك در ست می كنند طلا را با عیار ۱۸-۱۷-۱۶ و…. مشخص می كنند .لازم ذكر است كه با وجود دستگاه عیار سنجی بسیار دقیق هنوز روش سنتی عیار سنجی كارایی خوبی داشته و زرگران هنگام خرید طلا جات قدیمی از مشتری عموماً همین روش سنتی تست عیارانجام داده و خرید می كند باید به این نكته توجه نمود كه غلظت اسیدی تیزاب سلطانی میتواند متفاوت باشد و حتی با افرودن بازهایی چون نمك می توان آن را كنترل كرد كه برای تعیین عیارهای پایین تر از آن كمك می گیرند . در یك قطعه طلا كه می تواند انگشتر ،دستبند ،و… باشد لحیم استفاده شده برای پایین آوردن نقطه ذوب عیار پایین تری نسبت به خود قطعه طلا داشته و زرگران نیز وقتی طلای ۷۵۰ مشتری را به قصد ذوب می خرند مبلغ آن را با ۷۳۵ محاسبه می كنند كه این كار توسط یك تناسب ریاضی محاسبه می شود.مثلاً ۲۰ گرم طلای مارك ۷۵۰ را موقع خرید از مشتری معادل ۱۹/۶ گرم طلای ۷۵۰ محاسبه می كنند كه البته این عرف بازار است و جای اشكالی بر آن نیست در تعیین عیار نقره به روش سنتی نیازی به سنگ محك یا نمونه های نقره نیست مصنوعات نقره در بازار ایران با عیارهای مختلف ساخته و عرضه می شوند از آنجا كه نقره نسبت به طلا از قیمت بسیار پایین تری برخوردار است انتخاب عیار مورد نظر برای ساخت یك وسیله بسته به كاربرد آن وسیله دارد عیار نقره عموماً بصورت درصدی از ۱۰۰ سنجیده می شود. و با ا ذفزودن مس در وزن های مختلف عیارهای متفاوتی ایجاد می كند نقره خالص كه آن را با عیار ۹۹/۹ می شناسند در بازار ایران عموماً بصورت ساچمه های نقره با نام های مشهدی ، مهندسی و لندنی و در برخی موارد نیز به صورت قرص هایی كه حاصل ذوب در كوره های خاك شویی است عرضه می شود كه اختلاف نام آن ها عموماً با یك تا دو درصد اختلاف در عیار از همدیگر متمایز می شوند نقره ساز ایرانی نقره خالص را از بازار خریداری نموده و با افزودن مس به آن با توجه به وسیله ای كه می خواهد بسازد عیار آن را تنظیم می كند مصنوعات نقره در بازار ایران با عیارهای ۸۴-۹۰-۹۲/۵ و در برخی موارد با عیار ۱۰۰ عرضه می شود هرچه عیار نقره بالاتر باشد استحكام آن در مقابل اكسیداسیون بالاتر است لیكن استحكام مكانیكی كمتری خواهد داشت ضخامت مصنوعات نقره را عموماً ۰/۹ میلی متر انتخاب می كنند لذا در صورت انتخاب عیار خالص برای ساختن مصنوعات نقره برای افزایش استحكام مكانیكی مجبور به افزایش استحكام مكانیكی مجبور به افزایش ضخامت خواهیم بود كه متعاقباً وزن آن نیز افزایش خواهد یافت و آن افزایش هزینه را بدنبال خواهد داشت لذا برای جلوگیری از افزایش هزینه برای مشتری با افزودن مس و پایین آوردن عیار بر استحكام آن می افزایند در این صورت با كاهش هزینه به خاطر كاهش ضخامت و پایین بود عیار مواجه خواهیم بود كه مسلماً به نفع مشتری است مثلاً آینه و شمعدان عروس عموماً با عیار ۸۴ و ضخامت ۰/۹ میلی متر ساخته می شود ولی گلدان های كاسكاری با برجسته كاری بسیار را عموماً با نقره خالص می سازند د تعیین عیار این نقره جات كافی است با یك سوهان یه گوش مقداری از سطح نقره را سائیده و یك قطره تیزات خالص روی آن پخش شود كه با توجه به رنگ آن ناحیه در واكنش با اسید و از روی تجربه عیار نقره تعیین می شود مثلاً نقره با عیار پایین تر از ۸۴ دارای اثری با رنگ سبز متمایل به آبی خواهد شد در تشخیص عیار نقره با خلوص بالا ترمهارت بیشتری نیاز است تا كنون كنترل عیار نقره در كشورمان بر عهده اتحادیه طلا سازان بوده ولی با توجه به گرایش زیاد از سوی قشر مرفّه و حتی گرایش قشر خاصی از طبقه كارمند به خرید مصنوعات مصرفی نقره به علت افزایش و نوسان بالای قیمت نقره در بورس جهانی در سالهای اخیر پیش بینی می شود برای كنترل و نظارت بر كیفیت و قیمت آن اتحادیه یا سازمان جداگانه ای نیاز باشد هرچه كنترل تناسب قیمت از دید كیفیت محصول به علت فاكتورهایی چون نوع قلم زنی، تعداد قطعات استفاده شده در آن ها، كیفیت ساخت فراوانی تنوع مصنوعات كار بسیار مشكلی است كه تمامی این مسائل به دلیل حفظ و به كاربستن روش های دستی و سنتی زرگری در مصنوعات نقره و عرضه آن در قالب شی ئی هنری است .نقره سازی همچون طلا ماشینی نشده است ،لذا سازنده وسیله نقره ،مهارت و اعتبار آن ،ملاك اصلی ارزیابی خواهد بود و چنانچه اتحادیه ای در این خصوص ایجاد شود ،نیاز به یك تیم متخصص و مجرب در شاخه های گوناگون نقره سازی با هدف بهبود كیفیت و حفظ فلب سنتی و هنری در آن ،احساس می شود.در حالی كه در مصنوعات طلا با چنین مشكلاتی روبرو نیستیم .چرا كه طلا سازی با تبدیل از قالب هنری به صنعت طلا سازی كاملاً ماشینی شده و با وزن های بسیار كم و كیفیت بسیار بالا قابل عرضه بوده و تنوع محصولات در آن فقط در حیطه زینتی است.در حالی كه مصنوعات نقره می توانند ظروف مصرفی نیاز باشند و به دلیل وزن بالای این محصولات و ایجاد تنوع برای فروشی سری كاری مقدور نبوده و امكان ماشینی شدن آن وجود ندارد،توجه به نكات در كنترل موثر محصول ،كمك بزرگی در افزایش انگیزه ،خلاقیت در این قشر هنرمند برای حفظ و ارتقای این هنر خواهد بود كه جزئی از تاریخ این سرزمین ما بوده

۲)ذوب قلیایی…

این مقاله شامل ۲۷ صفحه ی A4 می باشد برای دریافت مقاله کامل با مهندس مهدی اسماعیلی دنارتی تماس بگیرید:
mehdi_esmaeili23@yahoo.com
۰۹۱۳۰۸۹۸۷۰۷

فهرست مطالب:

تعین عیار با سنگ محک( سنگ لیدی)
تیزآب سلطانی
انواع کوره ها
تعین عیار به روش ذوب قلیایی
شکن گیری طلا
استحصال نیترات نقره به نقره
تبدیل نقره,طلا و فلزات بازیافتی به فلز اولیه با درجه خلوص بالا
خالص سازی فلز
نحوه نمونه گیری و نمونه برداری
خاصیت های فلزات نجیب
فرمول محاسبه طلا
نحوه تشخیص نوع فلز
مقایسه تعین عیار ذوب قلیایی با دستگاهی و کوپلاسیون و تیتراسیون

نویسنده: مهدی اسماعیلی دنارتی
مهندس شیمی در شرکت پالایش نفت جی بندر عباس

6 نظر

  1. سایت خیلی خوبی دارید لینکتونو برای چندتا از دوستام فرستادم بدردشون میخوره ،، ممنون

  2. مهدی اسماعیلی دنارتی

    نظر لطفتونه انشاالله که بدردتون بخوره این مطالب و به دوستاتون هم پیشنهاد کنید

  3. سلام خیلی ممنون از اشتراک گذاری عالیتون
    استفاده کردیم از مطالب خوبتون

  4. ضمن سلام وخسته نباشیدحضورمهندس عزیزبنده خاکی دارم که نادره داخل کوره باحرارت بالای ۲۰۰۰درجه ذوب وخالص میشود این فلزداخل اسیدنیتریک غلیذهیچ واکنشی نداردپارامغناطیس است وآهنرباکمی جذب میکند سفیدونقره ای رنگ میباشد یک نوع دیگه شبیه ایریدیم وبراق متالیک میباشدموقع بیرون آوردن ازکوره کدرویا یک لایه نازک سیارنگی به دورش احاطه میشود که راحت میشودجداش کرددروحله اول شبیه اهن هستش میخواستم بدونم چه راهی برای تشخیص این فلزپیشنهاد میکنید موقعیت آنالیز هم برای من مقدورنیست ازکمکتون خیلی ممنون میشوم

  5. مهدی اسماعیلی دنارتی

    با عرض سلام خدمت علی آقای عزیز.
    ببینید این سنگی که شما پیدا کردید دارای مقداری آهن هست و در این شکی نیست به دلیل جذب به وسیله مگنت.چون بیشتر سنگ های معدنی دارای مقداری آهن هم هست.
    برای اینکه بفهمیم این سنگ دارای چه فلزی به جز آهن هست.
    ۱ یه گاز کباب پزکوچک برداریر و رو آن استند لوله گیر را قرار بدید مقداری از سنگ مورد نظر به عنوان مثال نیم گرم و یا کمتر بردارید و درون لوله آزمایش قرار بدید و مقداری تیزاب رقیق شده با آب مقطر درون لوله آمایش بریزید و روی شعله گاز بگذارید و به دقت تغیرات رنگ تیزاب را مشاهده کنید اگر رنگ تیزاب آبی کم رنگ شد این سنگ نقره داره و برای اطمینان بیشتر نمک خوراکی به حلال اضافه کنید و به آن حرارت بدید اگر رسوب داد و مثل پنیر و سفید رنگ شد رسوب مورد نظر معلوم میشود که نقره داره.
    اگر هم رنگ حلال سبز شد میفهمیم که مس داره.
    اگر رنگ حلال قرمز رنگ شد میفهمیم پلادیوم داره.
    این ساده ترین و کم خرج ترین تست تشخیص فلز هست.

  6. با سلام و درود ممنون از محتوای مفیدی که درون وب سایت قرار میدین موفق باشین

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*